Журналистик суриштирувИнтервьюМақолаларПост хабарФотофактЯнгиликлар

Жарасыў институтын қоллаў мүмкиншилиги артты


Мәмлекетимизде соңғы жылларда суд-тергеў әмелиятында инсан ҳуқықларының бузылыўы ҳалатларына шек қойыў, олардың ҳуқықларын жәнеде исенимли қорғаў, соның менен бирге суд-тергеў әмелиятында пуқараларға нызамсыз ҳәрекертлер ислениўиниң алдын алыўға қаратылған кѳп реформалар әмелге асырылмақта.
Буның дәлийли сыпатында, Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2020-жыл 10-августдағы «Суд-тергеў искерлигинде шахстың ҳуқық ҳәм еркинликлерин қорғаў кепилликлерин жәнеде күшейтиў ис-илажлары ҳаққында»ғы парманы қабыл қылынып, суд-тергеў әмелиятында инсан ҳуқық ҳәм еркинликлерин қорғаў, инсан қәдир-қымбатын ҳүрмет етиў менен бир қатарда жарасыў институтын раўажландырыў ҳәм әмелиятда жәнеде кеңирек қолланыўға қаратылған тийкарғы бағдарларды белгилеп берди.
Өзбекстан Республикаси Олий Мажилисиниң 2001-жыл 29- августдеги «Жынайый жазаларды лебералластырыў мүнәсебети менен Өзбекстан Республикасы Жынаят, Жынаят процессуал кодекслери ҳәмде Ҳәкимшилик жуўапкершилик ҳаққындағы кодексге өзгерислер ҳәм қосымшалар киритиў ҳаққында»ғы нызамы менен Жынаят кодекси 661-статьясы менен толтырылып, усы статьяга тийкар жаңа институт жарасыў иститутына кирип келди.
Жарасқанлығы мүнәсебети менен жынайый жуўапкершиликтен азат қылыўды әмелде қоллаў ушын Жынаят кодекси 661-статьясы талабына көре, усы статья дизиминде көрсетилген жынаятты ислеген шахс, егер өз айыбына ықрарлық билдирип, жәбирлениўши менен жарасса ҳәм жеткизилген зыянды қаплаған болса, жынайый жуўапкершиликтен азат қылыныў белгиленген.
Жарасыў ҳаққындағы келисим айыпланыўшы яки жәбирлениўши тәрептен келип шығыўына қарамастан қолланылыўы белгиленген.
Сондай-ақ нызамда жарасыў қоллаўын шеклеўди белгилеў нормаларда белгиленген болып, оған көре аўыр яки өте аўыр жынаятларды ислегенлик ушын судланғанлық ҳалаты тамамланбаған яки судланғанлығы алып тасланбаған шахслар жарасқанлығы мүнәсебети менен жынайый жуўапкершиликтен азат қылынбайды.
Жарасыў институти нызамшылыққа киргизилгеннен ҳәзирги кунге шекем жарасқанлығы мүнәсебети менен жынайый жуўапкершиликтен азат қылыўшы статьялар шегарасы кеңейген болса да, бул институты суд инстатцияларында қолланыў муминшилиги шекленген еди. Яғный шахстың ҳәрекетлери сорастырыў ҳәм тергеў органы тәрепинен Жынаят кодекси 661-статьясында нәзерде тутылған статьялар менен квалификация қылынатуғын жынаятты ислегенде ғана шахс биринши инстанция судының уйғарыўы менен жуўапкершиликтен азат етилиўи мүнкин.
Амелдеги нызамшылығымызға көре, дәслепки тергеў органы яки биринши басқыш суды шахстың ҳәрекетлерин надурыс квалификация қылғанында, бул қәтени биринши басқыш ҳәмде жоқары инстанция суды тәрепинен туўырланыўы нәтийжесинде шахстың ҳәрекетлери жарасыўды қоллаў мүмкин болған статьяларға тускен болсада, сондай-ақ жоқарғы инстанция судында тәреплер өзара жарасыўға разы болса да шахсты жуўапкершиликтен азат қылыў имканияты жоқ еди. Ал нызамшылықтағы бул бослық шахслардың жарасыўға болған ҳуқықының шеклениўине себеп болып атырған еди.
Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2020-жыл 10-августтағы «Суд-тергеў искерлигинде шахстың ҳуқық ҳәм еркинликлерин қорғаў кепилликлерин жәнеде күшейтиў ис-илажлары ҳаққында»ғы пәрманы менен шахсга қойылған айыплаў, жынаят иси судтың қайсы инстанциясында көрилип атырғанына қарамастан жарасыў институтына түсетуғын Өзбекстан Республикасы Жынаят кодекси арнаўлы бөлиминиң статьясы яки бәнтине қайта квалификация қылған ҳалда жарасыў институтын қоллаў тәртиби белгиленди.
Бул судларға ҳәр қандай инстанцияда шахсты жарасқанлығы мүнәсебети менен жуўапкершиликтен азат етиў менен бирге, пуқараларымыздың судланғанлық тамғасынан қутылып қалыўға имканият береди.
Сондай-ақ, Пәрманға муўапық аўыр ҳәм өте аўыр жынаятларды ислегенлик ушын судланғанлық ҳалаты тамамланбаған яки судланғанлығы алып тасланбаған шахслар жарасқанлығы мүнәсебети менен жынайый жуўапкершиликтен азат етилмеслиги ҳаққындағы норма, ер жетпегенлер, биринши ҳәм екинши группа майыплары, ҳаяллар, алпыс жастан асқан еркеклер ҳәм абайсызлық ақыбетинде жынаят ислеген шахсларға қолланылмаслығы нәзерде тутылған.
Жарасыў институтын раўажландырыўға қартылған бул өзгерислер инсаныйлық ҳәм социаллық әдалат принциплерин әмелде тәмийинлеп, ер жетпегенлер, биринши ҳәм екинши группа майыплары, ҳаяллар алпыс жастан асқан еркеклер ҳәм абайсызлық ақыбетинде жынаят ислеген шахсларға ҳәр қандай жағдайда жарасыўға болған ҳуқықын әмелге асырыўын кепиллейди.

ХА.Ж.Аметов,
Жынаят ислери бойынша
Кегейли районы суды баслығы

You may also like

Comments are closed.