Вс. Окт 20th, 2019

Kar24.uz

Янгиликлар биздан бошланади

Ўзимники зўр бўлсин, ўзганики…

“Олдин ўзимни ишимни битириб олай, сизникини кейин ўйлаб кўраман…” Таниш жумла. Ҳар биримиз ҳар қадамда дуч келадиган жумла! Баъзан дўстимиздан, кези келганда яқинларимиздан, ҳаттоки бугунги “Европалашиб” бораётган замонда туғишган туғишганидан ушбу сўзларни эшитиб, ёқа тутамиз. Ўша эгоистнинг кеча қилган яхшилигимизга бугунги “жавоб”ини кўриб, -бунча ўзини ўйлайдия, -дея дилимиз хира бўлади. Эгоист деганда, кўз ўнгимизда фақат ўзини ўйлайдиган худбин одам гавдаланади. Лекин ҳақиқий эгоизм нима? Бу ҳақида психология нима дейди? Бу саволларга мақоламиз давомида жавоб оласиз. “Эго” – (лотинча- мен) деб таржима қилинади. Инсон ўзлигини ҳар доим ҳамма нарсадан устун қўяди. Эгоист одам бошқаларнинг муҳтожликлари ва қизиқишларини эътиборсиз қолдиради. Шу сабабли кўпинча “эгоист” сўзига “худбин” сўзини қўшиб ишлатамиз. Бундай инсон ўзини бутун қалби билан севади, баъзан бошқаларни ўзларини севишини ман қилади. Шу тарзда улар ёлғиз қоладилар. Психологияда эгоизмга ўхшаш тушунчалар мавжуд. Яни эгоцентризм- бу фақат битта тўғри фикр мавжудлигига ишониш ва бу унинг ўзи. Фақат унинг фикри мавжуд бўлиш ҳуқуқига эга ва у буйруқни ўрнатади. Бошқа ҳеч қандай фикрни эшитмайди. Энг асосийси, эгоизм тушунчаси ва эгоцентризм ўртасидаги фарқ, бошқа одамлар учун зарур бўлган нарсада намоён бўлади. Эгоист ўз-ўзини севадиган ниқоб ортида яширади, лекин у ҳис-туйғуларини бошқалар билан бўлишишни хоҳлайди ва эътиборни жалб қилишга ҳаракат қилади. Эгоцентрик эса бошқаларга муҳтож эмас, у жуда яхши, унинг дунёсида ёлғиз, унинг тартибини ҳеч ким ўзгартиролмайди. Инсон ҳаракатга киради, шунинг учун ривожланади, ихтиро қилади, яратади ва эришади. Эгоизмнинг бу хусусияти ижобий маъно беради. Агар эгоизмни болаликдан муайяан тарзда тўғри йўналишга йўналтирсак, бу энергияни мақсадга эришиш учун бирлаштирувчи восита сифатида фойдаланинг ва айни пайтда фарзандларга мақсадига эришиш учун керак бўлган ахлоқий тамойилларни ўргатиш орқали тарбиялашингиз мумкин. Эгоизмдан қандай қутулиш мумкин? Бу ҳақида психологнинг тавсияси ҳар қачонгидан ҳам тўғри бўлади. Мутахассислар буни тўрт босқичда амалга ошириш мумкинлигини таъкидлайди:
1.Фикрни чеклашни тўхтатиш. Эгоистнинг ўзлари қўйган чегаралари унга тўлиқ яшашга имкон бермайди. Ўз фикрингизни кенгайтиринг ва бошқаларни тингланг ва уларнинг қийинчиликларини эшитишни ўрганинг.

  1. “Мен” деган сўзсиз мулоқот қилиш. Бу эгоизмдан қутулишнинг энг яхши усули, ўзингизни шахсан имкон қадар кам гапиришни ўргатишдир. Сизнинг фикрингизни одамларга қаратишни тўхтатиш ва одамлар ҳаётида бўлаётганига чин дилдан қизиқиш.
    3.Ўзингиздан ташқари бошқа бировни севинг.
    4.Ўз фазилатингиздан қониқиш топинг. Агар ўз-ўзини севиш ҳақида гапирадиган бўлсак, унда энг катта муаммо сизда бор бўлган нарсаларингиз билан хурсанд бўлишни ўрганишдир. Эгоизмдан қутулиш ҳақида ҳар бир инсон фикрлаши керак.
    “Мен учун осон эмас”, “Мен яхши биламан, безовта қилма”, “Сенинг ёрдамингсиз мен бошқаришим керак” руҳидаги фикрлардан ҳоли ҳолда. Ҳаддан ташқари ғурур. Бошқалардан ажралиб, ҳеч қандай ёрдамни қабул қилмаслик, ўз мавқеини охиригача ҳимоя қилиш истаги. Мағрурлик ишончли муносабатларнинг қурилишига тўсқинлик қилади ва чин дилдан зарур бўлганда ёрдам сўрашда қийин бўлади. Ўз-ўзини танқид қилишнинг йўқлиги. Инсоннинг ҳатти-ҳаракатларини обектив баҳолаб бориш қобилиятининг йўқлигига олиб келади. Ҳар қандай шахсда самарали ўзини танқид қилиш, ривожланиш ва такомиллаштиришнинг калитидир. Шунга кўра, эгоист ўз устида ишлашга интилмайди, чунки у ўзининг камчиликлари борлигини тан олмайди. Ўзингиз ҳақида ғамхўрлик қилинг. Инсон учун қиймат фақат ўз манфаатларига эга. Муҳим вазиятда у ҳеч қачон ўзларини бошқалар учун қурбон қилмайди. Ушбу шахслардан асоссиз ниятлар мутлақо йўқ, -дейди психология. “Мен худбинман: нима қилишим керак?” Эгочилик муаммоси аёллар учун ҳам, эркаклар учун ҳам ўзига хос бўлиши, қийинчилик туғдириши мумкин. Албатта, инсон биринчи галда ўзини ҳурмат қилишни билиши керак. Негаки, шундагина у бошқаларнинг қизиқишларини ва фикрларини ҳурмат қила олади. Лекин ўзини севишлик ҳаддан ошиб кетиши юқорида айтилганидек, худбинликка йўл. Агарда менга эгоизм нима, деб сўрашса, шундай жавоб берар эдим: Эгоизм – ҳасаднинг эгизаги, савобнинг қотили! Ичимиздаги “Фақат мен бўлишим керак”, “Бошқалар иккинчи даражали” сингари тушунчаларга эрк бераверар эканмиз, улар, яхшилик қилиш, ўзгалар дарди билан яшаш, савобталаблик каби фазилатларимизни кишанлайверади. Сиз мукаммал инсонсиз, қачонки, ички “Мен”ингиз “Биз” олмошига айланса...

Азиза МАДРАҲИМОВА
Интернет материаллари асосида тайёрланди