Пт. Авг 7th, 2020

Kar24.uz

Янгиликлар биздан бошланади

Қәтеден жуўмақ шығарыўы тәрептарымыз

«Makan.uz», «Kruz.uz» cайтлары менен «Saidahmadov blogi» нда ел ақсақалыныӊ өлгени туӯралы тарқатылған жалған хабар ҳәммемиздиӊ жүрегимизди суӯлатты. Кейин көп узамай факттиӊ өтирик екенлиги туӯралы қайттан хабар берилди. Деген менен, отыз тистен шыққан сөз, отыз елге тарайды, дегендей, алдыӊғы суӯық гәп пенен жасын тезлигинде халқымыз хабардар болып, кеӯиллеринде ҳүрей, қорқыныш пайда еткенин бийкарлай алмаймыз.
Журналист-блогерлеримиздиӊ усы бир қәтелиги көп шаӯ-шаӯға, бас аӯырыӯларға, қосымша жумысларға себепши болды. Булар бойынша жәмийетшилик канал, топарларда еле өз пикир, мүнәсибетлерин билдирмекте.
Айырым пикирлерде бир тәреплемеликке жол қойылып атырғандай. Булай деӯимниӊ мәниси, журналистлеримиздиӊ «Репорт.Уз» дан алып, жалған хабар тарқатқанлығы айтылып, дурыс гиналанады да, ал бирақ қәтелерин қайталамаӯы ушын жол-жорық, ақыл-нәсият айтылмай атыр. Бул блогерлер де өзлеримиз емес пе? Нешше жыл мәмлекеттиӊ қаржысын саӯып, оқытып, тәрбиялап, қәнийге етип шығардық, оны бир кемшилиги деп арамыздан ысырып шығармаймыз ғой.
Дурыс, биз де қосыламыз, негизинде жоқарыда атлары аталған сайтлар редакторлары Л.Қаллыханова, И.Юсупов ҳәм Ш.Саидахмадовлар бул хабар—ел ақсақалы, Жоқарғы Кеӊесимиз Баслығы, ҳүрметли Муса Тәжетдинович туӯралы, оныӊ үстине, өлими туӯралы аӯыр, суӯық хабар болғанлықтан, жақсылап тексерип, рәсмий орынларға тастыйықлатып алғаннан, анықлығына көз жеткизгеннен соӊ сайтқа қойыӯы керек еди, асыға бермей. Басқа сайттан көширип алғанда да. Сайтларда, базда жалған, өсеклер де жазыла берилетуғын ескерип, ядқа алыӯлары шәрт еди. Бул, тараӯды меӊгерген журналист-блогерлеримиздиӊ, қәлеген кәсиптеги қағыйда: жети өлшеп, бир кеске әмел етпегенин көрсетеди. Бул қәлеген түр, тараӯ журналистлери әмел етиӯи керек нәрсе. Мине, нәтийжеде үлкен шаӯ-шуӯ шығып, өзлериниӊ баслары ғаӯғаға қалды.
Прокуратура, ИИБ хызметкерлериниӊ алдағы ӯақытлары бундай жағдайлардыӊ қайталанбаӯы ушын ӯақыя бойынша журналистлер менен пикирлесип, ескертиӯ жасағанларын туӯры деп есаплаймыз. Лекин түнде емес, күндиз шақырғанда ҳәм олардыӊ жеке мүлклери болған уялы телефон, ноутбук сыяқлы хызмет қураллары алып қойылмағанда, бул ӯақыя өзимизде басты-басты болып қалар еди. Оныӊ үстине журналист, Kar24.uz сайтыныӊ редакторы Қ.Бегниязова ҳәм блогер С.Зияевлардыӊ да органға шақырылып, профилактикалық сәӯбет өткерилиӯи ӯақыяныӊ ҳәӯиж алыӯына себепши болғанын айтып өтемиз. Ҳәзир болса булар пүткил Өзбекстанға тарап отыр. Ал сыртқа Қарақалпақстанымыз атыныӊ жаман ат пенен жайылғанын қәлемеймиз, әлбетте.
Дурысында, «Makan.uz», «Kruz.uz», «Kar24.uz» сайтлары менен «Ziyaev blogi», «Saidahmadov blogi» лары да әсиресе, бүгингидей газеталар басылыӯы карантин себепли тоқтап турған дәӯирде халқымыздыӊ информацияға деген шөлин қандырыӯда қандайдур дәрежеде үлес қоспақта. Биз жеке таныс емес блогерлер: Ш.Саидахмадов, И.Юсупов, журналист Лола Қаллыханова менен шәкиртлеримниӊ бири, жас журналист, жазыӯшы, Зульфия атындағы мәмлекетлик сыйлықтыӊ лауреаты Қумар Бегниязова ҳәм Султанбек Зияевлар да өзлериндеги бар талант, билимин, күшин жумсап, халықтыӊ информацияға болған талабын қандырыӯ жолында мийнет етпекте. Нийетлери дурыс. Олар—дәслепки блогерлер, бул тараӯлардыӊ қарлығашлары. Аяқ алыслары жаман да емес. Расын айтыӯ, мойынлаӯ керек, республикамызда олардыӊ сайтлары ғалабаласып кетти. Интернетке киретуғынныӊ биразы олардыӊ сайтларын айланып өтпейди. Соныӊ бири биз де. Оператив хабарлар, елдеги үлкен-киши машқалалар көтерилмекте. Шағым еткен пуқараныӊ мәселесин шешиӯ ушын изинде жүреди. Бул, олардыӊ жумысларына деген жуӯапкершилик ҳәм жансебиллигин көрсетеди.

Лекин блогерлеримиздиӊ тәжирийбели, устаз журналистлер менен бәрқулла мәсләҳәтлесип турыӯы зәрүрлиги де көринип қалмақта. Бизиӊ пикиримизше, олардыӊ көпшилиги еле толық тәжирийбе топлап үлгермеген, излениӯдегилер десек жаӊылыспасбыз. Өйткени тараӯдыӊ өзи жақын жылларда пайда болды. Сонлықтан басқа ӯақта да сайтларда шалағайлықларға жол қойылып атырғанын серлеп жүрмиз. Көшилик сайтларда, көбинесе негатив хабарлар жарық көреди. Сол арқалы оқыӯшы санын көбейтиӯди нийет ететуғындай. Шынын айтыӯ керек, мойынлаӯ да керек, бир қанша пуқаралардыӊ мәселе, елаттыӊ машқалаларын шешип те атыр. Жәмийеттеги қәте-кемшиликти қорықпай айтып, сынға алып атыр. Бундай хызметлерине рахмет. Деген менен жәмийет негатив жағдайдан ибарат емес. Көзди ашып қарасақ, өмир гөззал, жумып карасақ тап-тар, қараӊғы, дегендей, турмыста жақсы, ийгиликли ислер де көплеп табылады. Мине усындай жағдайлар да сайтларда тез-тез жазылып, айтылып турылса, бүгингидей апатшылық дәӯирде халқымыздыӊ келешекке деген үмитлериниӊ еле де жарқын болыӯына жәрдем еткен болар еди.
Айырым ӯақта блогерлер асығыс ислейди. Журналистлик этиканы сақламай, қызыӯқанлыққа бериледи. Базда ашыӯ менен турпайылық, мәдениятсызлыққа да жол қоймақта. Сыпайылық жетиспей қалады. Орфографиялық, стильлик, пунктуациялық қәтелер де ушырасып турады. Гейпара ӯақта өз пикирин ғана дурыс санап, басқаныӊ дурыс пикир-усыныслары менен есапласпай қалатуғын жағдайларды аӊлап жүрмиз.
Өз үстилеринде еле де көп излениӯлери тийис. Пикирлерин еле де көркем, мазмунлы, тәсирли жеткерип бериӯлери ушын көркем әдебиятларды көп оқып барыӯы лазым.
Деген менен, жоқарыда атлары аталған сайтлар редакторлары болған қыз-жигитлеримиздиӊ, дурыс жол-жоба, бағдар көрсетилип барылса, келешекте белгили журналистлер болатуғынына гүманымыз жоқ. Оған булардыӊ саӯаты да, ерк-ықрары, күш-ғайратлары да жетерли. Сонлықтан блогер-журналистлеримизди, жерге ура бермей, руӯхый мәдет те берип барсақ, қоллап-қуӯатласақ, олар да түсинип, кемшиликлеринен дурыс жуӯмақ шығаратуғынына ҳәм алдағы ӯақытлары елимиз раӯажына үлес қосыӯда аянбай хызмет ететуғынына исенип қаламыз.

Алланазар АБДИЕВ,
Қарақалпақстан Республикасы Халық жазыӯшысы,
филология илимлериниӊ кандидаты,
Жазыӯшылар ҳәм Журналистлер аӯқамларыныӊ ағзасы.